Taş sokaklar ve çarşı
Ayvalık’ın tarihi sokakları belirli bir rota çizmeden, çarşının arka sokaklarında kaybolarak gezilir. Yolun üzerinde Taksiyarhis Anıt Müzesi çıkar: altın varaklı süslemeleri, ikonaları ve balık derisi üzerine yapılmış azize portreleriyle 2013’ten beri müzedir. Saatli Cami ve Çınarlı Cami aynı yürüme mesafesindedir. Cumhuriyet Caddesi’ndeki 19. yüzyıldan kalma Küçükhan bugün atölyeleri ve kafesiyle bir buluşma noktasıdır.
Öğle arası için Tostçular Çarşısı’nda yan yana dizilmiş büfelerde Ayvalık tostu yenir. Sakarya Mahallesi’ndeki Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi tarihi bir zeytinyağı fabrikası binasındadır. Çocuklarla gezenler için Anadolu Uygarlıkları Sergisi Kalkolitik Çağ’dan Bizans’a uzanan eserleri ve çocuklara ayrılmış bölümüyle yağmurlu bir günün de seçeneğidir.
Manzara ve gün batımı
Şeytan Sofrası sönmüş bir volkanın lavlarından oluşmuş, sofrayı andıran bir tepedir; demir kafesin içindeki “şeytanın ayak izi”ne bozuk para atılıp dilek tutulur, tepeden bütün Ayvalık adaları ve Midilli görünür. Merkezin hemen doğusundaki Cennet Tepesi çam ağaçları arasındaki seyir terasıyla daha yakın ve daha sakin bir seçenektir.
Cunda’ya geçerken
Ayvalık’tan Cunda’ya giden yol Lale Adası’nın üzerinden geçer: 1817’de yapılan dolgu yolla karaya bağlanan ada, Tunç Çağı’na uzanan izler taşıyan bir höyüktür. Cunda’da 1873 yapımı Taksiyarhis Kilisesi bugün Rahmi M. Koç Müzesi’dir; teneke oyuncaklardan buharlı modellere bir koleksiyon sergiler ve merkezdeki şubeyle ortak biletle gezilir. Çarşıdan kısa bir yokuşla çıkılan Yel Değirmeni Tepesi’nde eski şapel ve değirmen kitaplığa dönüştürülmüştür. Sabah erken saatlerde Balıkçı Barınağı’nda teknelerin dönüşü, cumartesi sabahı çarşıda Cunda Pazarı adanın en yerel sahneleridir.
Küçükköy
Sarımsaklı yolundaki Küçükköy’ün meydanında, 19. yüzyılda Aya Athanasios Kilisesi olarak yapılan Merkez Camii yıldızlı mavi tavanıyla kilise mimarisini korur. Avludaki Kent Müzesi ücretsizdir ve köye Balkanlardan gelen Boşnak göçmenlerin hikâyesini anlatır. Okul Caddesi’ndeki Artura hâlâ çalışan presleriyle bir ağaç baskı atölye-müzesidir.