Kazdağları'nda gezilecek yerler

Kaz Dağı (antik adıyla İda) Körfez'in arkasında duvar gibi yükselir; sabah denizden bakınca zirvesi bulutta, öğleden sonra yamaçları mavi bir gölgede görünür. Dağın güney yüzü Kazdağı Milli Parkı'dır: Türkiye'ye özgü 77 bitki türü tespit edilmiş, bunların 29'u, başta Kazdağı göknarı, yalnızca bu dağda yaşıyor.

Körfez'den bakınca dağın iki yüzü var. Balıkesir yamacı Zeytinli, Güre ve Altınoluk'un hemen üstündedir: şelaleler, kanyonlar, piknik vadileri ve Sarıkız Tepesi bu taraftadır. Çanakkale yamacı ise Küçükkuyu'nun üstünde, taş köyleri Adatepe ve Yeşilyurt'la bilinir. İkisi aynı güne sığar ama acele ettirir; her yamaca ayrı bir gün ayırmak daha keyiflidir.

Gitmeden önce bilinmesi gerekenler

• Yangın sezonu (haziran–eylül): Zeus Altarı her yaz orman yangını tedbiriyle kapatılıyor; Sarıkız yolu da kışın kar, yazın yangın riski nedeniyle zaman zaman kapanıyor. Yaz aylarında ormana girmeden önce valiliğin güncel yasak duyurusuna bakın.
• Giriş ücretleri: Şahindere Kanyonu ve Zeus Altarı ücretsiz. Pınarbaşı, Ağlayan Şelale ve Darıdere işletmelere verilmiş, girişte ücret alınıyor; Sarıkız yolunda milli park araç ücreti, Cam Seyir Terası'nda kişi başı ücret var.
• Su ve kaygan taş: Kanyon ve şelale yürüyüşlerinde ayakkabı yerine kaymaz sandalet ya da deniz ayakkabısı daha işe yarar. Yağıştan sonra dereler yükselir; o günlerde kanyona girmeyin.
• Telefon ve yakıt: Sarıkız yolunda ve Darıdere'de telefon çoğu yerde çekmiyor. Depoyu doldurun, suyunuzu yanınıza alın.
• Çöp: Alanların çoğunda düzenli temizlik yok; çöpünüzü geri getirin, ateşi yalnızca izin verilen yerlerde yakın.

Şelaleler, göletler ve kanyonlar

Yazın dağın asıl çekimi suyu. Kıyıdan yarım saatlik bir sürüşle sıcaklık birkaç derece düşer, dereler yaz ortasında bile buz gibidir.

Hasanboğuldu Göleti ve Sütüven Şelalesi Akçay ve Zeytinli'ye en yakın olanı. Kızılkeçili'nin yukarısındaki milli park alanında ağaç gölgesi, dere boyunca kısa yürüyüşler ve şelale var; kanyon yürüyüşünden çok daha kolay olduğu için çocuklu aileler için ilk tercih.

Güre'nin dört kilometre yukarısındaki Pınarbaşı, dağın kar sularının kaynak olarak yeryüzüne çıktığı yerde. Sığ göletler ve ahşap yürüyüş yolları çocukların serinlemesi için ideal; alan bugün bir işletmenin elinde, mangalınızı kendiniz yakamıyorsunuz. Aynı yolun biraz aşağısındaki Ağlayan Şelale'de su yosunlu kayadan ve çınar köklerinin arasından göle süzülür; yerel adı Patlak Çınar, efsanedeki adı Afrodit'in Gözyaşları. İkisini aynı gün gezin, kalabalığı sevmiyorsanız hafta içi gidin.

Altınoluk tarafında Şahindere Kanyonu dağın en macera dolu yürüyüşü: girişteki otoparktan sonra derenin içinden ve iri kayaların üzerinden, kanyonun sonundaki küçük şelaleye 30–40 dakika yürünüyor. Giriş ücretsiz; küçük çocuklar ve yaşlılar için girişteki göletler yeterli. Kanyonun üstünü görmek isterseniz ayrı bir dağ yolundan Cam Seyir Terası'na çıkabilirsiniz; yol dar ve dik, inişte düşük vitesi unutmayın.

Altınoluk'un beş kilometre batısında, Çanakkale sınırındaki Mıhlı Çayı'nda Roma mimarisindeki Baş Değirmen Köprüsü, göletler ve küçük şelaleler var; kanyondan daha sakin bir dere yürüyüşü. Daha uzağa, telefonun çekmediği bir orman gününe hazırsanız Darıdere Tabiat Parkı Narlı köyünden sonra 13 kilometrelik toprak yolla ulaşılan, kamp alanlı ve doğal havuzlu bir vadi. Yol binek araçla yavaş gidilerek çıkılabiliyor ama 40 dakika ile bir buçuk saat arasında sürüyor.

Zirve: Sarıkız Tepesi

Kaz Dağı'nın 1.726 metrelik zirvelerinden Sarıkız Tepesi, bölgenin en bilinen efsanesinin geçtiği yer. Anlatılardan birine göre hakkındaki dedikodular yüzünden dağa çekilen Sarıkız, kendisini cezalandırmaya gelen babasına zirveden ibriğini uzatıp denizden su doldurur; babası suyun tuzlu olduğunu görünce kızının masumiyetini anlar. Tepedeki türbe yassı taşlardan alçak bir duvarla çevrili, dilek bezleriyle donanmış bir alan; çevre köyler her ağustos burada şenlik yapıyor.

Zirveye Zeytinli'den, Mehmetalan köyündeki Yalama giriş noktasından milli parka girilip yaklaşık 26 kilometrelik orman yoluyla çıkılıyor. Yolculuk bir saati aşıyor, yolun bazı kısımları dik, tozlu ve bozuk; ziyaretçilerin bir kısmı binek araçla çıkabildiğini, bir kısmı arazi aracı önerdiğini yazıyor. Park yerinden türbeye 5–10 dakika yürünüyor. Açık havada zirveden Körfez, Ayvalık adaları ve Midilli görünüyor. Sabah erken çıkın; dönüşte Mehmetalan'da dere kenarında bir çay yolun yorgunluğunu alır.

Güre yamacı: dağ köyleri ve müzeler

Güre'nin yukarısındaki köyler, dağın insanlarını tanımak için iyi bir yer. Tahtakuşlar, 1843'te Tahtacı Türkmenlerinin kurduğu köy; burada 1991'de açılan etnografya galerisi "Türkiye'nin ilk köy müzesi" olarak biliniyor ve her yıl 6–7 Mayıs'ta Hıdrellez şenlikleri yapılıyor. Güre'deki Kazdağı Müzesi 1931'den kalma bir zeytinyağı fabrikasında; antik sikkeler, Sarıkız efsanesi ve Tuncel Kurtiz'in anlattığı kısa bir tanıtım filmiyle dağa güzel bir giriş yapıyor (giriş ücretli, Müzekart geçmiyor).

Manzara için iki adres var: Sarıkız'ın köyü olarak anılan Kavurmacılar'ın üst ucundaki Gelin Ağacı seyir alanından açık havada Güre'den Ayvalık'a kadar bütün kıyı görünüyor. Biraz batıdaki Çamlıbel ise çamların arasından Körfez'e bakan, Tuncel Kurtiz'in vasiyetiyle defnedildiği köy; gün batımına doğru gitmek için iyi bir sebep.

Çanakkale yamacı: Adatepe ve Yeşilyurt

Kaz Dağı'nın batı ucunda, Küçükkuyu'nun üstündeki iki taş köy, dağın en çok fotoğraflanan yüzü. Sırayı şöyle kurun:

1. Küçükkuyu girişindeki Adatepe Zeytinyağı Müzesi (2001'de eski bir sabunhanede açılan, Türkiye'nin ilk zeytinyağı müzesi) ile başlayın; köyde zeytinliklere baktığınızda neye baktığınızı daha iyi anlarsınız.
2. Köye varmadan Zeus Altarı'na yürüyün: çam ormanında yaklaşık 800 metrelik patika, kayaya oyulmuş sunak ve Küçükkuyu'dan Altınoluk'a, Midilli'ye uzanan manzara. Giriş ücretsiz ama alan haziran başından eylül ortasına (bazı yıllarda eylül sonuna) kadar kapalı.
3. Patikadan dönerken Adatepe'nin çatıları görünür. Adatepe, antik Gargaros; mübadeleden sonra Giritli Türklerin yerleştiği, 1989'dan beri sit alanı olan köy. Sokaklar çınar gölgesindeki meydanda birleşiyor; yukarıdaki Taş Mektep eğitim tarihi müzesi köyün en sakin köşesi.
4. Öğleden sonra araçla 15 dakikadaki Yeşilyurt'a geçin: restore taş konaklar, kalderım sokaklar ve kiliseden dönüştürülmüş cami.
5. Günü Küçükkuyu Limanı'nda bitirin; akşamları sahil yolu trafiğe kapanıyor, gün batımı mendirekten izleniyor.

Adatepe hafta sonları ve bayramlarda çok kalabalık; köy yolu ve otopark doluyor, araçla köy içine girmek zorlaşıyor. Yokuşlu ve kaygan taş sokaklarda rahat ayakkabı şart.

Dağda ne yenir?

Dağ yolunda yemek, manzarası ve sakinliğiyle seçilir. Altınoluk–Güre arasında, Avcılar köyündeki Dedepınarı ev reçelli serpme kahvaltı ve alabalıkla Körfez'e bakar. Zeytinli'den Sütüven'e çıkarken Yeşil Gürün Kahvaltı Bahçesi zeytin ağaçlarının altında semaverli bir kahvaltı için iyi bir durak. Adatepe'de Adatepe Taş Cafe'nin manlaması, meydandaki Adatepe Dondurma'nın melisalı ve fesleğenli keçi sütü dondurması; Yeşilyurt'ta terasından köy çatılarına bakan Lezz-et Köşe'de öne çıkıyor. Havran'dan dağa çıkıyorsanız yüzyıllık çamların altındaki Gülsüm Ananın Yeri'nin gözlemesi için hafta içini seçin; kalabalık pazar sabahlarında servis zorlanıyor.

Bir günde ne sığar?

• Serin bir yaz günü (Akçay–Güre): Sabah Hasanboğuldu ve Sütüven, öğle Pınarbaşı ile Ağlayan Şelale, akşamüstü Kavurmacılar'da Gelin Ağacı'nın altında gün batımı.
• Altınoluk tarafı: Sabah erken Şahindere Kanyonu'nda derenin içinden şelaleye, öğle Mıhlı Çayı'nda serinlemek, akşamüstü Cam Seyir Terası'ndan kanyon ve Körfez.
• Adatepe günü (eylül sonundan hazirana): Zeytinyağı Müzesi, Zeus Altarı, Adatepe ve Taş Mektep, öğleden sonra Yeşilyurt, akşam Küçükkuyu Limanı.
• Zirve günü: Sabah erken Mehmetalan'dan Sarıkız Tepesi'ne, dönüşte Mehmetalan'da dere kenarında öğle molası. Yolun açık olduğundan emin olmadan yola çıkmayın.