Akçay ve Zeytinli'de bir gün

Akçay'ı yalnızca kordonuyla tanıyanlar çoktur, ama kasabanın asıl hikâyesi arkasındaki yamaçta başlar. Kaz Dağı'ndan inen dereler, zeytinlikler ve köy meydanları Akçay'a birkaç kilometre uzaklıkta. Bu rota sabahı Zeytinli ve Kızılkeçili'nin serin yamaçlarında geçiriyor, öğleden sonra kıyıya inip günü Akçay kordonunda bitiriyor.

Duraklar arasında araçla 5–10 dakika var; Akçay'daki son dört durak birbirine yürüme mesafesinde.

Sabah: Zeytinli'de çay ve kahvaltı

Güne Zeytinli'nin köy meydanında başlayın. Adını yörenin geçim kaynağı zeytinden alan mahallenin palmiyeler ve çınarlarla çevrili meydanında çay ocakları, kıraathaneler ve zeytin, zeytinyağı, sabun satan dükkânlar var; ortada Kuva-yı Milliye kahramanlarını anlatan bir heykel grubu duruyor. Belediyenin pazar listesine göre her cumartesi meydanda köy pazarı kuruluyor.

Kahvaltı için meydandan Kaz Dağı'na çıkan Sütüven Caddesi'ne dönün. Yeşil Gürün, zeytin ağaçlarının altına kurulmuş bir aile bahçesi: kendi ürettikleri zeytinler ve reçeller (zeytin reçeli dahil), ekşi maya ekmek, köy yumurtası ve semaverde çay. Serpme kahvaltı tek kişi gelene de veriliyor.

Hasanboğuldu ve Sütüven'de serinlik

Aynı yoldan yukarı devam edince Kazdağı Milli Parkı'na girersiniz. Hasanboğuldu Göleti ve Sütüven Şelalesi, Körfez'in yaz sıcağından kaçanların en sık gittiği günübirlik alan: ağaç gölgesinde piknik masaları, dere boyunca kısa yürüyüşler. Kanyon yürüyüşlerinden çok daha kolay; şelale ilkbaharda daha gür akıyor.

Milli parkta ateşi yalnızca belirlenmiş alanlarda yakın, çöplerinizi geri götürün. Dağın daha yukarısına, Sarıkız Tepesi'ne çıkmak isterseniz bu yarım günü ona ayırın: Kazdağları'nda gezilecek yerler.

Öğle: Kızılkeçili'de anıt çınar

Dönüşte Akçay'ın yaklaşık 3 kilometre yukarısındaki Kızılkeçili'ye uğrayın. Köy, Kaz Dağı'ndan inen Kızılkeçili Çayı'nın iki yakasına kurulu; temmuzda bile serin. Meydanın en bilinen sakini anıt çınar: tabelasına göre 850 yaşında, 30 metre boyunda. Yanındaki köy konağının cephesinde 1932 tarihi okunuyor; yapı bugün kütüphane.

Öğle yemeği için meydanda, çınarın yanındaki Sarem Kafe'nin havuzlu çay bahçesine oturun. Köyün meşhur sakandırık mantısı burada: tavuk suyunda haşlanmış erişte ve nohut, üzerinde yoğurt ve kırmızı biberli tereyağı. Elde açılan yufkadan gözlemeler de paylaşılacak kadar büyük. Dere boyundaki kahvaltı ve mangal yerleri de aynı yolun üzerinde.

Öğleden sonra: zeytinyağının hikâyesi

Akçay'a inmeden Edremit yoluna sapın. Evren Ertür Zeytinyağı Aletleri Müzesi, Zeytinli sınırındaki Sabit Ertür zeytinyağı fabrikasının bahçesinde. Ertür ailesinin yıkıntı hâlindeki eski yağhanelerden kurtardığı parçalarla kurulan salonda dev ahşap manivelalar, vidalı presler, üst üste yığılmış hasır küfeler, değirmen taşları ve perçinli bir buhar kazanı sergileniyor.

Müzenin ayrı bir ziyaret saati ilan edilmiyor; fabrikanın mağazası açıkken (sabah 09.00'dan itibaren) gezilebiliyor. Çıkışta mağazadan erken hasat yağı, zeytin ve sabun alabilirsiniz. Ekim–mart arasında yan taraftaki tesiste hasat üretimi sürüyor.

Akçay: deniz, dondurma ve kordon

Kasabaya inince doğrudan kordonun ortasındaki Sarıkız Halk Plajı'na gidin. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi'nin işlettiği plaj ücretsiz ve 2026'da da Mavi Bayraklı. Kaz Dağı'ndan inen tatlı su yüzünden deniz yaz ortasında bile serin. Gölge için kendi şemsiyenizi getirin; yaz aylarında denize girmeden önce Sağlık Bakanlığı'nın güncel deniz suyu analizlerine bakmak iyi olur.

Denizden çıkınca karşıya geçin: Yıldız Dondurma'nın tabelasındaki 1930 tarihi kuşaklardır süren bir tarife işaret ediyor. Karadut, incir, kavun ve vişne gibi gerçek meyveli çeşitler en çok övülenler.

Akşamüstü Akçay Kordonu'nda yürüyün. Kordonun simgesi, Kaz Dağları efsanesinin kahramanı Sarıkız'ın heykeli: elinde asası ve testisiyle kazlarla çevrili fıskiyeli bir havuzda duruyor. Çevresinde çocuk oyun alanları ve akşamları ışıklanan dönme dolap var. Biraz batıdaki iskeleden yazın gezi tekneleri kalkıyor; gün batımında iskele ve palmiyeli sahil yolu fotoğraf için en güzel yerler.

Akşam: istasyonun hatırası

Akçay'dan Zeytinli, Edremit ve Havran üzerinden geçen 23 kilometrelik bir demiryolu 1923–1950 arasında çalıştı. Hat kalkınca istasyona giden yolun adı İstasyon Caddesi oldu. İstasyon Restaurant da adını buradan alıyor ve Akçay'da aralıksız açık en eski restoran olduğunu söylüyor. Soğuk meze dolabı, buzlu vitrinde levrek, çipura ve barbunya, Kaz Dağları'ndan toplanan otlar; son yorumlarda pastırmalı humus ve tekir öne çıkıyor.

Başka bir masa isterseniz denize sıfır As Restaurant Girit usulü sakızlı ahtapotuyla, Pina ise şefin her gün değişen mezeleriyle biliniyor. Daha hafif bir akşam için kordonun arkasındaki Mayko'da zeytinyağlılar var.

İpuçları

• Pazar günleri: Zeytinli'de cumartesi, Akçay merkezde cuma, Altınkum'da pazar günü pazar kuruluyor. Köylü kadınların peynir ve zeytin tezgâhları için sabah erken gidin.
• Daha geniş bir kumsal isterseniz Akçay'ın güneyindeki Altınkum'a geçin: çimenlik, bisiklet yolu ve dere ağzında yeşil-mavi asma köprü.
• Akşam yürüyüşünü geç saatte bitirecekseniz kordondaki Vardar yazın gece 03.00'e kadar açık; lavanta ve kuzukulağı en çok anılan çeşitler.
• Yaz hafta sonlarında Kızılkeçili'nin dere kenarı ve Hasanboğuldu kalabalık oluyor; o günlerde yamaç kısmını sabah erkene alın.